Zo ontsnapte Gelderland 50 jaar geleden aan een nationale ramp

In dit artikel:

Op 25 augustus 1976 ontplofte naast de ENKA-fabriek in Ede een tankwagen met vloeibaar propaangas. Chauffeur Henk Hendriks was bij het terrein van Negam-Gas diesel aan het tanken toen een gaslek ontstond. De eerste steekvlam zette de dieselbrandstof in vuur en vlam; doordat de pomp niet automatisch uitschakelde, breidde de brand zich snel uit. Hendriks liep tweedegraads brandwonden op, maar wist uit de vuurzee te ontsnappen. Zijn vijfjarige zoon was niet meegegaan omdat hij al in bed lag.

Gasflessen werden door explosies honderden meters weggeslingerd en veroorzaakten een grote bosbrand. Brandweerlieden moesten door het vuur en over een spoorwegovergang om het terrein te bereiken. Een brandweerman bracht nog een vrachtwagen vol gasflessen in veiligheid. Ongeveer een half uur na de eerste melding bereikte het vuur een tweede tankwagen met circa 10.000 liter propaan. De explosie was tot 25 kilometer afstand te horen en veroorzaakte een steekvlam van meer dan 100 meter.

De ENKA-fabriek werd zwaar beschadigd: meer dan 3.000 vierkante meter glas sneuvelde, gevels raakten ontzet en machines werden vernield. Ook de schoorsteen liep schade op. Dankzij een snel alarm verliet het personeel het gebouw op tijd en vielen er, op Hendriks na, geen gewonden. De totale schade bedroeg ongeveer 7 miljoen gulden, tegenwoordig ruim 11 miljoen euro. De precieze oorzaak van de ontsteking is nooit vastgesteld; mogelijke verklaringen waren roetdeeltjes of vonken van apparatuur.

Volgens het brandweerrapport scheelde het weinig of brokstukken hadden de opslagtanks met 380.000 liter propaan geraakt. Veiligheidsexpert Ira Helsloot acht het waarschijnlijk dat een daaropvolgende explosie de ENKA volledig zou hebben verwoest en meerdere hulpverleners zou hebben gedood. Bovendien had een brand de opslag met 270.000 liter giftig zwavelkoolstof kunnen vernietigen. Door de wind zou een gifwolk over Ede zijn getrokken, waardoor alle 80.000 inwoners geëvacueerd hadden moeten worden en slachtoffers waarschijnlijk niet te voorkomen waren.

Hendriks lag twee weken in het ziekenhuis en hield blijvende littekens aan het ongeluk over. Hij bleef tot zijn pensioen vrachtwagenchauffeur, maar vervoerde nooit meer vloeibaar gas. Op de voormalige gasopslag staan nu volkstuinen; de ENKA heeft plaatsgemaakt voor een woonwijk. Alleen de beschadigde schoorsteen, inmiddels een rijksmonument, herinnert nog aan de ramp.