Vergeet Florence en Parijs! Op de Veluwe vonden kunstenaars massaal inspiratie

In dit artikel:

In de negentiende eeuw trokken veel kunstenaars vanuit de drukke steden naar het platteland om in alle rust de natuur te schilderen. Gelderland werd een belangrijke bestemming. Vooral Oosterbeek en later Nunspeet groeiden uit tot kunstenaarskolonies waar schilders samenwerkten, buiten schilderden en het landschap van de Veluwe vastlegden.

De Zaanse kunstenaar Anton Mauve wist zijn vriend Willem Maris ervan te overtuigen naar Oosterbeek te komen. Maris ontwikkelde zich daar tot een bekende landschapsschilder, terwijl Mauve later naam maakte als leermeester van Vincent van Gogh. De komst van verftubes maakte schilderen in de buitenlucht eenvoudiger. Bovendien zorgde de Rhijnspoorlijn, die Amsterdam vanaf 1845 met Oosterbeek verbond, ervoor dat het dorp goed bereikbaar werd. Oosterbeek kreeg de bijnaam ‘het Hollandse Barbizon’, naar de Franse kunstenaarskolonie Barbizon.

Johannes Warnardus Bilders vestigde zich al in 1841 in Oosterbeek en trok daarna andere schilders naar de Veluwezoom. Zij werden aangetrokken door het glooiende landschap, de bossen, beken en de Rijn. Vermogende kunstliefhebbers, onder wie Johannes Kneppelhout, ondersteunden de kunstenaars financieel. De zogenoemde Oosterbeekse School wilde de natuur zo puur mogelijk weergeven, als reactie op de meer dramatische en klassieke landschappen van de Romantiek. De kolonie was volgens kunsthistoricus Jochem van Eijsden vooral een ontmoetingsplek en niet zozeer een strikt afgebakende stijl. Kunstenaars werkten samen, kochten materiaal in en exposeerden later gezamenlijk in de steden. Hun werk werd populair; sommigen, zoals Adriana Haanen en Maria Vos, vestigden zich blijvend in Oosterbeek.

In de tweede helft van de eeuw werd Oosterbeek voor sommige schilders te druk. De aandacht verschoof naar Nunspeet en Elspeet op de noordelijke Veluwe. Dankzij een stoomtreinverbinding met Amsterdam waren ook deze afgelegen dorpen bereikbaar. De Nunspeetse School wordt gezien als opvolger van de Oosterbeekse. Haar kunstenaars lieten zich sterker inspireren door het Franse impressionisme, gebruikten meer kleur en schilderden naast het landschap ook de relatie tussen mens en natuur. Arme landarbeiders en verdwijnende streektradities kwamen veelvuldig in hun werk voor.

De schilders wilden de schoonheid van een snel veranderende wereld bewaren. Musea in Oosterbeek en Nunspeet tonen hun werk nog altijd. Hun nalatenschap reikt verder dan de schilderijen: zij maakten de Veluwe bij een groot publiek bekend als een aantrekkelijk gebied voor rust, natuur en inspiratie.