Roep om groot onderzoek groeit: 'Kijk niet alleen naar de arts, maar naar het systeem'
In dit artikel:
Na nieuwe onthullingen over misstanden met donorzaad groeit de roep in Nederland om één centraal, landelijk onderzoek naar wat er fout ging in fertiliteitsklinieken. Expertisecentrum Fiom, belangenvereniging voor donorkinderen Stichting Donorkind, zaaddonorenorganisatie Priamos, historicus Adriejan van Veen (Radboud) en onderzoeker Philip Backx zeggen tegen Omroep Gelderland dat losse onderzoeken per kliniek niet volstaan: de problemen lijken zich op meerdere plekken en over langere tijd voor te doen en vragen om een samenhangende blik.
De aanleiding zijn affaires zoals die rond oud-gynaecoloog Schmoutziguer bij Rijnstate (wiens eigen zaad in de jaren zeventig en tachtig gebruikt zou zijn) en recente onthullingen bij Medisch Centrum Kinderwens in Leiderdorp, waar onder meer zaad van te oude donoren werd ingezet, donoren werd tegengewerkt en er onjuiste informatie aan de Inspectie werd gegeven. Ook klinieken in Barendrecht, Zwolle en Wageningen meldden fouten met donorzaad. Fiom, dat de landelijke DNA-databank voor donoren beheert, wijst erop dat het probleem zich op meerdere locaties heeft voorgedaan en dus niet als losse incidenten moet worden gezien.
Onderzoekers en belangenorganisaties pleiten voor een onafhankelijk nationaal onderzoek, gefinancierd door de overheid en vergelijkbaar met de Commissie de Winter — die grootschalig misbruik in de jeugdzorg onderzocht en ook een meldpunt en financiële regeling instelde. Van Veen werkt zelf aan historisch onderzoek naar fraude en fouten tussen de jaren zeventig en 2004, maar zegt dat zijn capaciteit en middelen tekortschieten om het grotere plaatje te ontrafelen.
Ook in Den Haag groeit de aandacht: Kamerleden Diederik van Dijk (SGP) en Mirjam Bikker (ChristenUnie) stelden vragen aan minister Sophie Hermans van VWS over de noodzaak van een grootschalig, onafhankelijk onderzoek. Het ministerie noemt de misstanden zorgwekkend en erkent de impact op ouders en kinderen, maar ziet de gevallen tot nu toe niet als één samenhangend systeemprobleem; het kabinet werkt wel aan aangescherpte regels, onder meer rond buitenlandse donoren.
Voor voorstanders is dat onvoldoende: zij willen een grondige, systematische reconstructie van wat er medisch, organisatorisch en bestuurlijk misliep, zodat verantwoordelijkheid vaststaat en slachtoffers mogelijk erkenning en compensatie kunnen krijgen.