Nijmegen had de grootste kerk van Europa moeten krijgen

In dit artikel:

In 1905 kwam de Brabantse priester Arnold Suys terug van een kostbare en riskante pelgrimstocht door Palestina. Omdat veel Nederlandse christenen zo’n reis niet konden betalen, wilde hij het Heilige Land naar Nederland halen. Samen met architect Jan Stuyt en kunstenaar Piet Gerrits werkte hij een park uit met Bijbelse landschappen en gebouwen. De heuvels bij Groesbeek, nabij Nijmegen, deden volgens hen denken aan Palestina. In 1913 opende de Heilig Landstichting haar deuren.

Bezoekers konden er onder meer een geboortegrot in Bethlehem, het Joodse dorp Beth Juda, een Romeins plein, het paleis van Pontius Pilatus en de Kruisberg bekijken. Het park was niet alleen bedoeld als religieuze reconstructie, maar bood Nederlandse katholieken ook een plek om hun geloof zichtbaar en zelfbewust te beleven. De belangstelling voor het Midden-Oosten in Europa rond 1900 is terug te zien in de architectuur en kunst, die soms ook de toenmalige stereotiepe beelden over de regio weerspiegelen. Het park werd populair en kreeg zelfs een eigen treinstation voor pelgrims.

De rijke Luikse Jeanne-Cécile Vroomans-Leclerq financierde een belangrijk deel van het project. Zij wilde daarnaast een enorme Heilig Hartkerk bouwen met plaats voor ruim 17.000 mensen, mogelijk de grootste kerk van Europa. Haar plannen werden steeds ambitieuzer: grote delen van het Rijk van Nijmegen moesten Bijbelse gebieden voorstellen, waaronder Judea, Samaria, Galilea, Jericho en de Dode Zee. Suys kon zich daar niet in vinden. Na hun breuk trok Vroomans-Leclerq zich terug en verloor zij meerdere rechtszaken tegen hem.

De kerk werd tot in de jaren dertig gebouwd, maar geldgebrek en de toenemende ontkerkelijking maakten het project onmogelijk. De geplande grootste kerk van Europa werd nooit voltooid; de fundamenten zijn tegenwoordig onderdeel van het entreegebouw van Museumpark Orientalis. Wel kwam de Cenakelkerk gereed. Deze kerk heeft een koepel en klokkentorens in Midden-Oosterse stijl. De oorspronkelijk geplande mozaïeken bleken te duur, waarna Gerrits de kerk met kleurrijke muurschilderingen versierde. De naam verwijst naar de ruimte van het Laatste Avondmaal, hoewel de kerk is gewijd aan Antonius van Padua.

Na de Tweede Wereldoorlog nam de belangstelling voor grote katholieke processies en vieringen af. Het gebied ontwikkelde zich tot een kerkdorp met villa’s en werd later ook bekend als woonplaats van CDA-premier Dries van Agt, die er in 2024 overleed. Rond de eeuwwisseling kreeg het park de naam Museumpark Orientalis. Naast het christendom kwamen er ruimte voor de islam, andere levensbeschouwingen en bezinning, terwijl de historische gebouwen en verhalen behouden bleven.