Kerken doelwit én toevluchtsoord tijdens Market Garden

In dit artikel:

Tijdens en na Operatie Market Garden in september 1944 waren kerken in de regio Arnhem-Nijmegen tegelijk doelwit, schuilplaats, uitkijkpost en noodhospitaal. Veel kerkgebouwen raakten zwaar beschadigd of werden verwoest. Zo brandde de Eusebiuskerk in Arnhem uit door Duitse brandgranaten en werd de grote kerk van Elst volledig vernietigd. Soms ging het om verdwaalde granaten, maar kerktorens werden ook bewust beschoten omdat ze als observatiepost konden dienen. Dat gebruik gaat terug tot een besluit van Napoleon uit 1798, waardoor kerken staatseigendom werden en voor militaire doeleinden konden worden ingezet.

In buurtschap De Horst bij Groesbeek boden de Franciscanessen op 17 september onderdak aan ruim 400 inwoners. Nadat Amerikaanse parachutisten de Duitsers kortstondig hadden verdreven, kwam het gebied tussen beide legers te liggen. Ook het klooster werd ondanks een witte vlag beschoten, terwijl de zusters gewonden verzorgden. Een bakker bleef ondertussen ’s nachts brood maken voor de mensen in het klooster, hoewel zijn eigen huis was verwoest.

De Oude Kerk in Oosterbeek werd een geïmproviseerd hospitaal voor Britse militairen. Kate ter Horst verzorgde daar acht dagen lang meer dan 250 gewonden. Ze gaf hun water en medicijnen en las stervende soldaten voor uit de Bijbel. Door haar inzet kreeg ze de bijnaam ‘de Engel van Arnhem’.

Ook de Sint-Hubertuskerk in Ooij bood onderdak. Eerst vingen inwoners er na het bombardement op Nijmegen van februari 1944 dakloze stadsbewoners op; na Market Garden schuilden er opnieuw geëvacueerde Nijmegenaren, onder meer in de crypte. Na de oorlog werd de opvang herdacht met een glas-in-loodraam, betaald door de voormalige evacués.