Kasteel Nederhemert verrees uit de as, maar een kunstschat ging verloren

In dit artikel:

Kasteel Nederhemert in de Bommelerwaard werd in de winter van 1944-1945 door brand verwoest, nadat het tijdens de Tweede Wereldoorlog opnieuw als opslagplaats voor kunst en historische collecties was gebruikt. Het kasteel, waarvan de geschiedenis teruggaat tot de veertiende eeuw, was vanwege zijn dikke muren en afgelegen ligging al in 1939 aangewezen als veilige plek voor Nederlandse kunstschatten. Die kunst werd na de Duitse inval aanvankelijk overgebracht naar bunkers bij Zandvoort.

Toen de frontlinie in 1944 dichter bij Gelderland kwam, kreeg Nederhemert opnieuw een beschermende functie. Het Openluchtmuseum bracht er onder meer klederdrachten onder, terwijl families uit de Bommelerwaard kostbaar glaswerk en porselein in bewaring gaven. Duitse soldaten namen het kasteel echter in gebruik en plunderden een deel van de opgeslagen voorwerpen. In de nacht van 12 januari brak bovendien brand uit, waarbij het gebouw, de inboedel en veel kunst verloren gingen.

De precieze omvang van de verliezen is onbekend. Inventarislijsten tonen welke collecties in het kasteel lagen, maar niet wat door de brand werd vernietigd en wat door Duitse militairen werd meegenomen. Onderzoeker Ingrid Jacobs vermoedt dat officier Jobst Hilmar Graf von Bose kunst naar zijn familiekasteel in Leipzig bracht. Mogelijk kwam een deel daarna in handen van het Rode Leger en bevindt het zich nog in Rusland, maar daarvoor is geen bewijs gevonden.

De ruïne bleef na de oorlog jarenlang staan en kreeg de bijnaam ‘de Steenklomp’. Tussen 2001 en 2005 werd het kasteel gerestaureerd. Vanwege beperkte middelen werd het niet volledig in één historische stijl herbouwd; overgebleven bouwdelen uit verschillende perioden werden gecombineerd. Koningin Beatrix opende het herstelde kasteel. Tegenwoordig huisvest het bedrijven en is het niet toegankelijk voor publiek.