Hoe Marokkaanse jongeren uit Ede onlosmakelijk werden verbonden met de aanslagen van 9/11

In dit artikel:

Kort na de aanslagen van 11 september 2001 verspreidde de politie in Ede een persbericht over Marokkaanse jongeren in de wijk Veldhuizen. Volgens het bericht zouden ongeveer twintig jongens de aanslagen hebben gevierd door rondjes te rijden, met vlaggen te zwaaien en leuzen te roepen. Het ANP nam die lezing over, waarna media in Nederland en daarbuiten spraken over juichende, feestende of zelfs dansende jongeren. Welke vlaggen en leuzen er waren, en of er daadwerkelijk sprake was van een feest, is nooit duidelijk vastgesteld.

De berichtgeving leidde tot honderden boze reacties bij de politie en de gemeente. In Ede werden bovendien beledigende posters tegen Marokkanen en de islam verspreid. De burgemeester omschreef het gedrag destijds als een provocatie en een poging om aandacht te krijgen, niet als een politiek signaal. De jongeren betuigden later spijt, maar de associatie tussen Marokkaanse jongeren en het vieren van de aanslagen was toen al breed verspreid.

Twee weken later onderzocht journalist Toine Heijmans de gebeurtenissen in Veldhuizen. Politiewoordvoerder Harry Munniksma gaf toen toe dat zijn persbericht niet objectief en zuiver was geweest. Van een feest met toeterende auto’s of andere uitbundigheid was volgens hem geen sprake; het ging hooguit om een provocatie van jongeren die al langer voor overlast zorgden, maar die op een zeer ongelukkig moment plaatsvond. Omdat betrouwbare bronnen en betrokkenen later nauwelijks beschikbaar waren, is niet meer te reconstrueren wat er die avond precies gebeurde.

Volgens migratiesocioloog Rachel Kollar van de Radboud Universiteit kreeg het bericht extra impact door de maatschappelijke sfeer na 9/11. De aanslagen vormden een keerpunt: moslims werden sterker in verband gebracht met veiligheid en dreiging, terwijl Nederlanders met een Marokkaanse of Turkse achtergrond vaker in de eerste plaats als moslim werden gezien. Het verhaal over de jongeren sloot daardoor aan bij een bestaand beeld van moslims als tegenstanders van Nederlandse en westerse normen.

Hoewel enkele media later nuance aanbrachten, bleef het eerste verhaal veel langer circuleren dan de correctie. Nieuwsdeskundige Peter Burger verklaart dat vroege berichtgeving vaak groot wordt overgenomen, terwijl een rectificatie weinig aandacht krijgt. Zo werd Ede ook jaren later in Nederlandse en buitenlandse publicaties genoemd als de plaats waar Marokkaanse jongeren de aanslagen zouden hebben toegejuicht. Zelfs oud-premier Wim Kok verwees in 2011 naar die inmiddels hardnekkige voorstelling.

De gemeente Ede erkent dat het verhaal jarenlang een stigma op de Marokkaanse gemeenschap legde, al zegt zij dat latere autobranden, vernielingen en onrust in de wijk niet door de gebeurtenis van 11 september werden veroorzaakt. De relatie tussen gemeente, politie en de Marokkaanse en islamitische gemeenschap zou sinds 2017 zijn verbeterd, onder meer via een overlegnetwerk. De politie zegt tegenwoordig alleen nog controleerbare feiten in persberichten te willen vermelden en erkent dat een formulering als die uit 2001 nu niet meer zou worden gebruikt.