Meeste hardloopwedstrijden hebben geen koelmiddelen tegen oververhitting: 'Dit is schokkend'
In dit artikel:
Onderzoek van Omroep Gelderland laat zien dat veel hardloopevenementen in Gelderland niet goed zijn ingericht op de behandeling van levensbedreigende hitteberoertes: ijsbaden en het meer draagbare alternatief, ijshanddoeken, ontbreken bij de meeste organisatoren. Van 120 aangeschreven organisaties vulden 59 de vragenlijst in; minstens 70% gaf aan deze koelmethodes niet standaard beschikbaar te hebben. Twee organisaties hebben ijsbaden wel in hun draaiboek staan, maar hebben die nog nooit in de praktijk moeten opzetten.
De veldnorm voor evenementenzorg (sinds 2019) beschrijft het koelen met ijsbaden en ijshanddoeken als effectieve behandeling tegen een hitteberoerte — een situatie waarin de lichaamstemperatuur boven 40°C kan stijgen en snelle koeling binnen een half uur cruciaal is om blijvende orgaanschade of overlijden te voorkomen. Intensivist Pim de Ruijter (voorzitter van de Stichting Veldnorm Evenementenzorg) en thermofysioloog Coen Bongers (Radboudumc/HAN) waarschuwen dat veel organisaties en deelnemers nog onvoldoende bewust zijn van dat risico en van hoe simpel en levensreddend juiste koeling kan zijn.
Voorbeelden uit de regio illustreren het probleem: de halve marathon van Ermelo heeft ijsbaden alleen in het draaiboek bij temperaturen vanaf 26°C en gebruikt geen ijshanddoeken; de Veluwse Trailrun kan ijsbaden inzetten maar heeft die nog niet hoeven gebruiken en vertrouwt op preventieve maatregelen zoals waarschuwingen, schaduwrijke routes en koude handdoeken bij posten. Veel organisatoren (61% in de enquête) denken ten onrechte dat oververhitting bij lage buitentemperaturen niet voorkomt — een misvatting, omdat lopers in koudere seizoenen vaak te warme kleding dragen of tijdens inspanning toch sterk kunnen opwarmen. De Midwinter Marathon in Apeldoorn ervoer dat zelf: lopers kwamen daar in december zo warm binnen dat “stoom” zichtbaar was en één deelnemer werd succesvol behandeld met ijshanddoeken.
Ijsbaden zijn het snelst en het meest effectief, maar ze zitten vast op één locatie en vereisen volgens protocol een gespecialiseerd medisch team, waardoor ze vaak onhaalbaar zijn voor kleinere evenementen. Als praktisch, betaalbaar en mobiel alternatief bevelen experts ijshanddoeken aan: een koelbox met ijswater en handdoeken kan eenvoudig worden meegenomen en langs het parcours worden gebruikt. In de praktijk gebruiken sommige organisaties handdoeken echter niet conform richtlijn (bijv. ingevroren handdoeken in plaats van in ijswater dompelen), waardoor de methode minder effectief is.
Ter ondersteuning van risicobeoordeling werkt het KNMI aan een nieuwe ‘hittekracht’-index die de impact van warmte op het lichaam beter moet weergeven voor zowel deelnemers als organisatoren. Omroep Gelderland stelde de enquête op met behulp van de hardloopkalender Nextrace; de antwoorden kwamen van evenementen variërend van 100 tot 35.000 deelnemers.
Kortom: hoewel de kennis en richtlijnen aanwezig zijn, schiet de uitvoering bij veel Gelderse hardloopevenementen tekort. Eenvoudige, goedkope maatregelen zoals een koelbox met ijs en ijshanddoeken kunnen levens redden en verdienen brede toepassing en bewustwording bij organisatoren, hulpverleners en lopers.