Landelijk onderzoek naar donorconceptie: organisaties verwachten meer misstanden

In dit artikel:

Nederland krijgt voor het eerst een landelijk onderzoek naar de volledige geschiedenis van donorconceptie, van halverwege de vorige eeuw tot 2025. Minister Sophie Hermans van Volksgezondheid kondigde het onderzoek eind september aan. Het moet duidelijk maken hoe misstanden konden ontstaan en welke rol medische, bestuurlijke, juridische en politieke systemen daarbij speelden. De onderzoekers wijzen niet alleen individuele schuldigen aan, maar bekijken juist ook hoe het bredere systeem tekort kon schieten.

Aanleiding zijn meerdere onthullingen van de afgelopen jaren. Gynaecologen gebruikten soms zonder medeweten van wensouders hun eigen sperma, zoals oud-gynaecoloog Alexander Schmoutziguer in Arnhem, die minimaal zestien kinderen verwekte. Ook overschreden klinieken de toenmalige grenzen voor het aantal kinderen per donor. Inmiddels zijn ongeveer 85 donoren bekend met meer dan 25 kinderen. Massadonor Simon zegt via klinieken en privécontacten 199 kinderen te hebben verwekt.

Beheerder Fiom en belangenorganisatie Priamos verwachten daarom dat het onderzoek meer misstanden blootlegt, bijvoorbeeld andere artsen die eigen sperma gebruikten of klinieken die klachten en incidenten slecht afhandelden. Onderzoeker en donorkind Adriejan van Veen is voorzichtiger: volgens hem komen nieuwe gevallen vooral door DNA-onderzoek aan het licht. Hij vindt het belangrijk dat niet alleen frauderende artsen, maar ook verantwoordelijkheden binnen het systeem worden onderzocht.

Een lastig onderdeel wordt de vraag welke historische praktijken als misstand gelden. Regels veranderden in de loop der tijd; anonieme spermadonatie was bijvoorbeeld tot 2004 de norm. Van Veen vindt bovendien dat getroffenen een centrale plaats moeten krijgen en dat niet alleen erkenning, maar ook hun gevolgen en ondersteuningsbehoeften moeten worden onderzocht. ZonMw en NWO stellen de onderzoeksgroep samen. Wie het onderzoek uitvoert, is nog niet bekend; de start wordt halverwege 2027 verwacht.