Anne zorgde jarenlang voor haar meervoudig gehandicapte kind en kon geen kant op
In dit artikel:
De Sociaal-Economische Raad (SER) bracht donderdag een advies uit om het combineren van mantelzorg en betaald werk te vergemakkelijken en waarschuwde tegelijkertijd voor overbelasting van mantelzorgers. Het advies komt voort uit zorgen over een toenemende vraag naar zorg door vergrijzing én de krapte op de arbeidsmarkt, waardoor veel werknemers die zorg verlenen extra onder druk staan.
Een persoonlijk portret illustreert de problematiek: Anne uit de regio Arnhem zorgde jarenlang voor haar dochter Sannah, die meervoudig gehandicapt is en 24 uur per dag zorg nodig heeft. Door Sannah’s diepe beperking, epilepsie, incontinentie en maag-darmproblemen moest Anne niet alleen veel praktische zorgtaken doen, maar ook talloze afspraken en logistieke regelzaken coördineren. De combinatie met een betaalde baan bleek nauwelijks vol te houden; Anne ging minder werken, had behoefte aan flexibiliteit bij plotselinge piekmomenten en ervoer weinig maatwerk van werkgevers. Werken bood haar wel broodnodige afleiding en sociale contacten, maar het loslaten van de zorg bleef moeilijk: “Ze noemen het wel mantelzorg, dat klinkt heel lief. Maar voor mij voelde het regelmatig als mantelwerk,” zei ze.
De SER pleit voor concrete maatregelen op verschillende niveaus. Op de werkvloer is meer maatwerk en flexibiliteit nodig, bijvoorbeeld soepelere begin- en eindtijden en het niet strikt vasthouden aan vaste roosters. De overheid moet volgens de raad het ingewikkelde stelsel van regelgeving en instanties vereenvoudigen, en gemeenten dienen mantelzorgers beter te ondersteunen met praktische hulp. Specifieke voorstellen uit het advies zijn het vereenvoudigen van het mantelzorgverlof met betaling van acht weken, betere toegang tot tijdelijke vervangende zorg (respijtzorg) en nader onderzoek naar hoe langdurige mantelzorg structureel ondersteund kan worden. De SER noemt ook mogelijkheden als een deel van het salaris van mantelzorgers door de rijksoverheid vergoeden.
Feiten en cijfers onderstrepen de omvang van het probleem: volgens het CBS verlenen ongeveer 5 miljoen Nederlanders mantelzorg, waarvan circa 2 miljoen dit combineren met werk. In 2023 hadden 807.000 werknemers te maken met een langdurige zorgsituatie; ruim vier op de tien pastten hun werk aan, zo’n 42.000 reduceerden uren en 14.000 stopten tijdelijk met werken. Veel werknemers gebruiken vakantiedagen of kortdurend zorgverlof om te compenseren; langdurend onbetaald zorgverlof is veel minder gebruikelijk. Naar schatting is 18 procent van het ziekteverzuim gerelateerd aan mantelzorg en mantelzorgers rapporteren vaker gezondheidsklachten (40% noemt mantelzorg als oorzaak).
Anne ervoer ook gebrek aan informatie en begeleiding: zij en haar partner moesten alles zelf uitzoeken en hadden behoefte aan een coach die zou meekijken en grenzen bewaakt. Inmiddels woont Sannah in het particuliere Mooi Leven Huis in Bennekom, een initiatief van ouders in samenwerking met een stichting, wat Anne meer keuzevrijheid gaf, maar ook daar speelt personeelstekort.
De kern van het SER-advies is dat zowel werkgevers, gemeenten als de rijksoverheid nu stappen moeten zetten om te voorkomen dat mantelzorgers overbelast raken en om te waarborgen dat zorg en arbeid in de toekomst blijven combineren. Anne sluit af met een bredere reflectie: zorg hoort een maatschappelijke verantwoordelijkheid te zijn — niemand kiest voor ziekte of overbelasting, en er is volgens haar een gezamenlijk antwoord nodig. (Privégegevens van Anne zijn op haar verzoek weggelaten.)